วันสงกรานต์ ประเพณีและประวัติความเป็นมา - ความสำคัญ ชื่อนางสงกรานต์ และกิจกรรมที่ทำ

วันสงกรานต์ ประเพณีไทย

สงกรานต์ เป็นคำสันสกฤต หมายถึง การผ่าน หรือ การเคลื่อนย้าย อุปมาถึงการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ผ่านจักรราศี 12 กลุ่ม ได้แก่ เมษ พฤษภ เมถุน กรกฎ สิงห์ กันย์ ตุลย์ พิจิก ธนู มังกร กุมภ์ และมีน ใช้เวลาผ่านแต่ละราศีประมาณ 30 วัน ครบ 12 ราศีเป็น 1 ปี เป็นวิธีนับเดือนแบบโบราณที่รับอิทธิพลมาจากอินเดีย และใช้กันในประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ไทย พม่า เขมร ลาว

วันมหาสงกรานต์ 13 เมษายน

วันที่ 13 เมษายน คือ "วันมหาสงกรานต์" หรือวันส่งท้ายปีเก่า เป็นช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษ โลกโคจรตั้งฉากกับดวงอาทิตย์ ทำให้กลางวัน-กลางคืนยาวเท่ากัน ถือเป็นวันทำบุญใหญ่ ประกอบด้วย 3 วันสำคัญ คือ

13 เมษายน : วันมหาสงกรานต์ / วันส่งท้ายปีเก่า
14 เมษายน : วันเนา / วันกลาง
15 เมษายน : วันเถลิงศก / วันขึ้นปีใหม่

ชาวต่างชาติมักเรียกว่า "เทศกาลสงครามน้ำ" สืบทอดมาแต่โบราณ คู่กับประเพณีตรุษจีน เรียกรวมกันว่า "ตรุษสงกรานต์" หมายถึงการสิ้นปีและเริ่มปีใหม่

ชื่อของนางสงกรานต์

ชื่อนางสงกรานต์ประจำวันต่างๆ ตามความเชื่อโบราณ มีดังนี้ครับ

วันอาทิตย์ : นางทุงษะเทวี
วันจันทร์ : นางโคราคะเทวี
วันอังคาร : นางรากษสเทวี
วันพุธ : นางมณฑาเทวี
วันพฤหัสบดี : นางกิริณีเทวี
วันศุกร์ : นางกิมิทาเทวี
วันเสาร์ : นางมโหธรเทวี

นางสงกรานต์ทั้ง 7 บริจาริกาพระอินทร์

ตำนานนางสงกรานต์

กาลครั้งหนึ่ง มีบุตรเศรษฐีชื่อ ธรรมบาลกุมาร อายุ 7 ขวบ รู้ภาษานก เรียนไตรเพทจบ เป็นที่เคารพยำเกรงของผู้คน ทำให้ท้าวกบิลพรหมไม่พอใจ จึงลงมาทดสอบด้วยปัญหา 3 ข้อ พร้อมสัญญาว่า: ถ้าตอบไม่ได้ จะตัดหัวธรรมบาลกุมาร แต่ถ้าตอบได้ ท้าวกบิลพรหมจะตัดหัวตนเองบูชา

1. เช้าราศีอยู่แห่งใด?
2. เที่ยงราศีอยู่แห่งใด?
3. ค่ำราศีอยู่แห่งใด?

ธรรมบาลขอเวลา 7 วัน แต่คิดไม่ออก จึงไปนอนใต้ต้นตาล ได้ยินนกอินทรีผัวเมียคุยกันว่า พรุ่งนี้จะได้กินศพธรรมบาล เพราะปัญหานี้ตอบง่ายมาก:
✅ เช้า ราศีอยู่ที่หน้า → คนจึงล้างหน้า
✅ เที่ยง ราศีอยู่ที่อก → คนจึงประพรมน้ำมัน/เครื่องหอมที่อก
✅ ค่ำ ราศีอยู่ที่เท้า → คนจึงล้างเท้า

รุ่งขึ้นธรรมบาลจึงตอบถูก ท้าวกบิลพรหมต้องรักษาสัญญา แต่ถ้าตัดหัวทิ้ง:
• วางบนดิน → ไฟไหม้โลก
• โยนขึ้นฟ้า → ฝนแล้ง
• ทิ้งในน้ำ → น้ำแห้ง
ธิดาทั้ง 7 จึงนำพานมารับศีรษะบิดา แห่รอบเขาพระสุเมรุ แล้วเก็บไว้ในถ้ำคันธุลี ทุกๆ 365 วัน ลูกสาวจะผลัดเวรกันมาเชิญศีรษะออกแห่ จึงเป็นที่มาของชื่อ "นางสงกรานต์" และประเพณีในปัจจุบัน

ความหมายวันมหาสงกรานต์ แต่ละวันบอกอะไร

วันอาทิตย์ : ผลผลิตอุดมสมบูรณ์ ราคาถูก
วันจันทร์ : มีโชคลาภจากผู้ใหญ่ ข้าราชการ
วันอังคาร / เสาร์ : ระวังอันตราย โรคภัย หรือไฟไหม้
วันพุธ : ได้รับบรรณาการจากต่างแดน ลูกหลานรักใคร่
วันพฤหัสบดี : สงฆ์และผู้ปกครองได้รับความเคารพ
วันศุกร์ : ข้าวปลาอาหารอุดม แต่ระวังพายุ ฝนฟ้าคะนอง

ความสำคัญของวันสงกรานต์

สงกรานต์คือวันขึ้นปีใหม่ตามประเพณีดั้งเดิม เป็นวันแห่งความเอื้ออาทร ความผูกพัน และความกตัญญู มีคุณค่าทางจิตใจและวัฒนธรรม ได้แก่

น้ำ : สัญลักษณ์ของความชุ่มชื้น ความบริสุทธิ์ และการชำระล้างสิ่งไม่ดี
รดน้ำผู้ใหญ่ : แสดงความเคารพ ขอพร และสืบทอดความผูกพันในครอบครัว
ทำบุญอุทิศส่วนกุศล : นึกถึงบรรพบุรุษและสร้างบุญกุศล
ความสามัคคี : ร่วมกันทำกิจกรรม ช่วยกันทำความสะอาดบ้านเรือน วัดวาอาราม
เอกลักษณ์ชาติ : เป็นที่รู้จักทั่วโลกในชื่อ Water Festival ดึงดูดนักท่องเที่ยว

ปัจจุบันกำหนดเป็นวันหยุดราชการ 13–15 เมษายน และยังถือเป็น "วันครอบครัว" ที่คนทำงานต่างถิ่นจะเดินทางกลับบ้านเกิด

กิจกรรมสำคัญในวันสงกรานต์

✅ ทำบุญตักบาตร

ชาวบ้านเตรียมอาหารคาว-หวาน ของหอม ไปถวายพระที่วัด แต่งกายสุภาพ สะอาด เพื่อความเป็นสิริมงคลต้อนรับปีใหม่

✅ ก่อพระเจดีย์ทราย

สืบทอดประเพณีโบราณ ที่เชื่อว่าคนไปวัดจะมีทรายติดเท้าออกมา จึงขนทรายเข้าวัดคืน เป็นการสร้างความสามัคคี และสื่อความหมายว่า "ชีวิตก็เหมือนเม็ดทราย ทีละนิดทีละหน่อยก็สร้างสิ่งใหญ่ได้"

✅ ปล่อยนก ปล่อยปลา

การให้อิสรภาพแก่สัตว์ เป็นการสร้างบุญใหญ่ หวังผลบุญนี้แผ่ไปถึงบรรพบุรุษ และเป็นสิริมงคลให้ชีวิต "หลุดพ้น เบิกบาน" เหมือนสัตว์ที่ได้อิสระ

✅ สรงน้ำพระ และ รดน้ำดำหัว

สรงน้ำพระพุทธรูป และพระสงฆ์ เพื่อความเป็นสิริมงคล
รดน้ำผู้ใหญ่ : ลูกหลานจะนำน้ำอบ น้ำหอม ประพรมที่มือหรือแขนผู้ใหญ่ เพื่อขอขมาในสิ่งที่ล่วงเกิน และขอพรเพื่อความเจริญรุ่งเรือง เป็นการแสดงความเคารพและความกตัญญูที่ลึกซึ้งที่สุด

✅ เล่นสาดน้ำ

สัญลักษณ์ที่คนทั่วโลกรู้จัก คือการเล่นน้ำอย่างสนุกสนาน เพื่อช่วยคลายร้อน สร้างความสดชื่น และความสามัคคีในชุมชน ปัจจุบันกลายเป็นแม่เหล็กดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วโลก