ผู้แต่ง : พระมหาสมจินต์ สมมาปญโญ
พ.ศ. 2547

การสร้างเจดีย์เป็นพุทธประสงค์

คำว่า “พุทธประสงค์” หมายถึงพุทธประสงค์ที่จะรักษาประเพณีของชาวพุทธคราวเมื่อใกล้จะปรินิพพาน ขณะพระพุทธเจ้าประทับบรรทมระหว่างสาละทั้งคู่ ณ สาลวโนทยาน กรุงกุสินารา พระอานนท์กราบทูลถามถึงวิธีปฏิบัติในพระพุทธสรีระหลังจากปรินิพพาน พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่า กษัตริย์ผู้เป็นบัณฑิต พราหมณ์ผู้เป็นบัณฑิต คฤหบดีผู้เป็นบัณฑิต เลื่อมใส ในพระตถาคตจะพึงปฏิบัติในพระสรีระของตถาคต เหมือนที่เขาปฏิบัติในพระสรีระของพระเจ้าจักรพรรดิ

เมื่อพระอานนท์กราบทูลถามว่า“เขาปฏิบัติในพระสรีระของพระเจ้าจักรพรรดิอย่างไร ?” พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า “เขาห่อพระสรีระของพระเจ้าจักรพรรดิด้วยผ้าใหม่ ครั้นห่อแล้วซับด้วยสำลี ครั้นซับด้วยสำลีแล้ว ห่อด้วยผ้าไหม โดยอุบาย เขาห่อพระสรีระของพระเจ้าจักรพรรดิด้วยผ้า ๕๐๐ คู่ แล้วเชิญลงในรางเหล็กที่มีน้ำมันบรรจุเต็มอยู่ แล้วครอบด้วยรางเหล็กอีกใบหนึ่ง วางบนเชิงตะกอนที่ทำด้วยดอกไม้นานาชนิด ถวายพระเพลิงพระสรีระของพระเจ้าจักรพรรดิ สร้างพระสถูปของพระเจ้าจักรพรรดิไว้ในทางใหญ่ ๔ แพร่ง...

นอกจากนี้ พระพุทธเจ้ายังได้ตรัสถึงบุคคล ๔ ประเภท ซึ่งเป็นผู้ควรแก่การสร้างสถูปไว้บูชา คือ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระสาวกของพระพุทธเจ้า และพระเจ้าจักรพรรดิ

การสร้างเจดีย์เป็นประเพณีของพระพุทธศาสนา

สถูปหรือเจดีย์นั้น ในพระพุทธศาสนา ถ้าจะให้ถูกต้องจริง ๆ ต้องเรียกว่า “พระสถูป” ต้องใช้คำว่า “พระ” นำหน้าด้วย เพราะเป็นของสูง เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์สูงสุด เป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุโดยเฉพาะ

ในคัมภีร์พุทธวงศ์ พระสุตตันตปิฎก มีการระบุรายละเอียดพระสถูปของพระพุทธเจ้าแต่ละพระองค์ ตั้งแต่พระทีปังกรพุทธเจ้า จนถึงพระโคดมพุทธเจ้า บางองค์มีพระสถูปสูงถึงหลายสิบโยชน์ บางองค์พระธาตุแผ่กระจายไปทั่วแดนอารยประเทศ แสดงถึงความกว้างไพศาลแห่งพระบารมี

เจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ๘ แห่ง

หลังพระพุทธเจ้าปรินิพพาน กษัตริย์แคว้นต่างๆ ได้ขอส่วนแบ่งพระบรมสารีริกธาตุ นำไปสร้างสถูปไว้บูชา ๘ แห่ง ได้แก่ กรุงราชคฤห์, เวสาลี, กบิลพัสดุ์, อัลลกัปปะ, รามคาม, เวฏฐทีปกะ, กุสินารา และปาวา ส่วนโทณพราหมณ์ได้สร้างสถูปบรรจุทะนานที่ใช้ตวง และกษัตริย์แห่งโมริยะสร้างสถูปบรรจุพระอังคาร

ประเภทของเจดีย์

สรุปได้ ๔ ประเภทหลัก ดังนี้

  1. ธาตุเจดีย์ : บรรจุพระบรมธาตุ พระอัฐิธาตุ
  2. บริโภคเจดีย์ : สถานที่สำคัญเกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า เช่น สถานที่ประสูติ ตรัสรู้
  3. ธรรมเจดีย์ : คำสอน พระไตรปิฎก อรรถกถา
  4. อุทเทสิกเจดีย์ : สร้างขึ้นเป็นสัญลักษณ์แทนพระพุทธเจ้า เช่น พระพุทธรูป

เจดีย์สำคัญในประเทศไทย

ประเทศไทยถือเป็นดินแดนแห่งเจดีย์ มีเจดีย์สำคัญมากมายที่เป็นศูนย์รวมจิตใจของพุทธศาสนิกชน ดังนี้ครับ

📌 พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม

ถือว่าเป็นเจดีย์องค์แรกที่สร้างขึ้นในประเทศไทย ประมาณ พ.ศ. ๓๐๐ สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช องค์ปัจจุบันสร้างขึ้นครอบองค์เดิมเมื่อสมัยรัชกาลที่ ๔ มีความสูง ๑๒๐ เมตร

📌 พระบรมธาตุเจดีย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช

สร้างขึ้นตามคติมหายาน บรรจุพระทันตธาตุของพระพุทธเจ้า เป็นปูชนียสถานสำคัญภาคใต้

📌 พระธาตุพนม จังหวัดนครพนม

สร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานพระอุรังคธาตุ (กระดูกหน้าอก) ของพระพุทธเจ้า ตามตำนานเป็นที่ประดิษฐานมาตั้งแต่ พ.ศ. ๘ เป็นที่เคารพสักการะของชาวลุ่มน้ำโขง

เจดีย์คือสัญลักษณ์แห่งความดีงาม

เจดีย์เป็นศูนย์รวมจิตใจ สัญลักษณ์แห่งศรัทธา ความกตัญญู และความสามัคคี การบูชาเจดีย์ย่อมได้รับอานิสงส์สูงสุด ดังที่กล่าวไว้ว่า “พระสถูปทั้งปวงนั้น เป็นประดุจดวงประทีปดวงเดียวของชาวโลก เป็นปูชนียสถานที่จะนำสรรพสัตว์ไปสู่สวรรค์นิพพาน”

แบ่งปันเรื่องดีๆ